فوری: تهران تخلیه میشود؟/برگزاری مانور اضطراری تخلیه تهران!
وضعیت منابع آب در ایران به حدی بحرانی رسیده که دیگر صرفاً در حوزه هشدارهای کارشناسی باقی نمانده است. اخیراً رئیس دولت صراحتاً درباره سناریوی تخلیه تهران سخن گفته؛ موضوعی که تا چند ماه پیش، تنها در حد یک فرضیه تلخ در محافل غیررسمی مطرح بود. مسعود پزشکیان اعلام کرده که در صورت ادامه خشکسالی، ابتدا جیرهبندی آب اعمال خواهد شد و در نهایت ممکن است تهران خالی شود. کارشناسان این هشدارها را نه صرفاً یک اقدام اضطراری، بلکه بخشی از یک استراتژی بلندمدت مدیریت بحران میدانند که پیشتر در قالب تعطیلیهای ناشی از آلودگی هوا و قطعی برق قابل مشاهده بود.
با نزدیک شدن به فصل زمستان، که معمولاً امید به بارشهای مؤثر وجود دارد، سایه خشکسالی همچنان سنگین است. رئیس دولت در سفر استانی به کردستان (۱۵ آبان) به شکل بیسابقهای هشدار داد که در صورت بارش ناکافی، تهران ابتدا با محدودیت آب مواجه خواهد شد و در ادامه ممکن است تخلیه شود. این اظهارات عمق بحرانی شرایط آب را برای یک کلانشهر ۱۰ میلیونی آشکار میسازد و نشان میدهد که مدیریت بحران نیازمند تصمیمات سخت و فوری است.
مقامات محلی نیز وضعیت منابع آب تهران را “قرمز و نگرانکننده” توصیف کردهاند و ذخایر سدها و آبهای زیرزمینی به کمترین سطح در شش دهه اخیر رسیده است. بررسی آمارهای رسمی نشان میدهد که میانگین بارش کشور در ۳۳ روز ابتدایی سال آبی تنها ۲.۳ میلیمتر بوده و ۲۱ استان بدون هیچ بارشی ماندهاند. سدهای کرج و تهران نزدیک به حداقل ظرفیت خود هستند و در مناطقی مانند مشهد، چاههای اصلی آب شرب خشک شدهاند، که گویای افت شدید سطح آبهای زیرزمینی است.
برخی کارشناسان محیط زیست معتقدند هشدارهای اخیر بخشی از یک “استراتژی تخلیه تدریجی” هستند؛ راهبردی که هدف آن ایجاد شرایط دشوار زندگی در پایتخت است تا مردم خود به مرور از شهر مهاجرت کنند. تعطیلیهای مکرر ناشی از آلودگی هوا و کمبود آب، به نوعی مانوری برای عادت دادن جامعه به مفهوم خروج از تهران محسوب میشود.
با این حال، اجرای هرگونه برنامه اضطراری نیازمند اعتماد عمومی است که در شرایط کنونی به شدت آسیب دیده است. حسین آخانی، استاد دانشگاه و فعال محیط زیست، معتقد است که کاهش مصرف آب به سطح حیاتی، تنها در صورتی ممکن است که مردم به حاکمیت اعتماد داشته باشند و شاهد شفافیت و عدالت در اقدامات باشند.
طرح تخلیه تهران از نظر لجستیکی عملی نیست؛ ایجاد زیرساخت برای اسکان، اشتغال، حمل و نقل و تأمین آب و برق برای ۱۰ میلیون نفر در دیگر مناطق کشور، پروژهای چنددههای و هزینهبر است. از سوی دیگر، بحران کمآبی تنها محدود به تهران نیست و بسیاری از مناطق فلات مرکزی ایران با مشکلات مشابه یا شدیدتر مواجه هستند. ظرفیت اکولوژیکی شهرهای کوچکتر نیز محدود است و جابجایی جمعیت از یک نقطه بحرانی به نقطهای دیگر، تنها مشکل را منتقل میکند.
راهحل واقعی و پایدار نیازمند توقف توسعه بیرویه شهری و صنعتی در مناطق بحرانزده و اصلاح اساسی در مصرف آب بهویژه در بخش کشاورزی، بازیافت آب و اجرای سیاستهای صرفهجویی و بهرهوری است. بیتوجهی طولانیمدت به محدودیتهای اکولوژیکی، کشور را به نقطهای رسانده که گزینههای مدیریتی محدود و دشوار شدهاند. هشدار اخیر رئیس دولت، زنگ خطری است که نشان میدهد بحران آب وارد مرحله مدیریت فاجعه شده و تنها با پذیرش واقعیتها و اجرای اصلاحات عمیق میتوان از فاجعهای بزرگ جلوگیری کرد.
منبع: اقتصاد آنلاین
